بنى سهم ، در بنى جمح ، در عجله ، در ندوه ، در بشارت ، مشرق وجنوب آن بازارها است ودر مغرب آن خانه‌هاى مصريان است . سعى ميان صفا ومروه در بازار شرقي است . دويدن از قرنة المسجد تا باب بني هاشم انجام مىگيرد . آنجا ميله‌هائى سبز [ از دو سو ] نهاده شده است . پشت اين دو بازار ، دو بازار ديگر هست تا پايان بالا شهر كه به يك ديگر راه دارند . كسى كه از عراق بيايد ودر بنى شيبه را بخواهد ، بايد به سوى راست رود ، واز بازار رأس الردم برود ، نه از بازار سوق الليل . وكسى كه از مصر بيايد ، چون به جراحيّه رسد از همان بيرون شهر بسوى چپ رود تا ثنيّه سپس به گورستان سرازير شود تا دروازهء * عراقيان . واز سه سو بدان وارد مىشوند : درهاى منا بسوى عراق كه دو در هستند ، سپس در عمره [ كه مصريان از آن درآيند ] سپس در يمينها در پائين شهر است . همگى اين درها با آهن پوشانيده شده‌اند . شهر بارودار است ، كوه أبو قبيس بر مسجد مسلّط است واز راه تپهء صفا با پلكان از آن بالا مىروند . طوافگاه با ميله‌هاى مسين وچوبهائى كه قنديلها بدان آويخته‌اند احاطه شده است ، بالاى آنها شمعهائى براي شاهان مصر ويمن وشار صاحب غرجستان نهاده مىشود . در مكة سه استخر آب هست كه با كاريزى كه زبيدة از بستان بنى عامر [ با هزينهء بسيار ] كنده بود پر مىشوند . ايشان چاه‌هاى شيرين نيز دارند . [ بيشتر ] مستغلات ايشان خانه است . أبو بكر بن عبدان شيرازي برايم گفت : علي بن حسين بن معدان از محمد بن سليمان لوين مصيصى از أبو احوص ، از أشعث بن سليم از اسود بن يزيد روايت كرد كه عايشه « 1 » گفت : از پيغمبر پرسيدم آيا حجر

--> ( 1 ) ياقوت 4 : 283 : 18 - 24 وبخارى 1 : 401 : 2 ( دخويه ) .